«فقط یک شوخی بود!»، «اینجا که دادگاه نیست، فضای مجازیه!»، «ولش کن، بلاکش کن بره». این ها جملاتی است که احتمالاً بارها در واکنش به آزار و اذیت های آنلاین شنیده اید.
امروزه با گسترش نفوذ شبکه های اجتماعی مانند اینستاگرام، تلگرام و توییتر در زندگی روزمره، مرز بین دنیای واقعی و مجازی بسیار کمرنگ شده است. متاسفانه، این گستردگی باعث شده تا برخی افراد تصور کنند که می توانند در پشت یک نام کاربری ناشناس، هر رفتاری را از خود بروز دهند. اما آیا واقعاً اینطور است؟ آیا قانون، فضای مجازی را به حال خود رها کرده است؟
این فکر کاملا اشتباه است. قانون گذار به خوبی آگاه است که آسیب های روانی، حیثیتی و حتی جانی که از طریق یک پیام یا یک پست در فضای مجازی به افراد وارد می شود، می تواند به همان اندازه یا حتی بیشتر از دنیای واقعی، ویرانگر باشد. در این مقاله، به شما نشان می دهیم که چطور اعمالی مانند مزاحمت، توهین و تهدید در شبکه های اجتماعی نه تنها یک رفتار غیراخلاقی، بلکه یک جرم قابل پیگرد قانونی است و شما چطور می توانید از حقوق خود دفاع کنید.
مزاحمت آنلاین چیست و چه مصداق هایی دارد؟
مزاحمت در فضای مجازی، به هرگونه رفتاری گفته می شود که آرامش روانی شما را سلب کرده و باعث آزار و اذیتتان شود. این رفتار می تواند شکل های مختلفی داشته باشد:
- ارسال پیام های متعدد و بی وقفه در دایرکت اینستاگرام یا خصوصی تلگرام.
- ایجاد کامنت های توهین آمیز و بی ربط به صورت مکرر زیر پست های شما.
- ساختن اکانت های جعلی به نام شما یا با استفاده از تصاویر شما.
- انتشار شماره تلفن یا اطلاعات شخصی شما در گروه ها و کانال ها.
- ارسال تصاویر، ویدئوها یا محتوای نامناسب و ناخواسته.
بر اساس ماده ۶۴۱ قانون مجازات اسلامی و همچنین قوانین مرتبط با جرایم رایانه ای، ایجاد مزاحمت از طریق دستگاه های مخابراتی یا رایانه ای جرم است و برای آن مجازات حبس یا جزای نقدی در نظر گرفته شده است.
تفاوت «توهین» و «هتک حیثیت» در فضای مجازی چیست؟
بسیاری از ما این دو مفهوم را به جای هم به کار می بریم، اما از نظر حقوقی تفاوت های مهمی دارند.
توهین: به معنای استفاده از کلمات یا انجام رفتارهایی است که شأن و شخصیت یک فرد را خدشه دار می کند. برای مثال، ناسزا گفتن به یک شخص در یک چت خصوصی، مصداق توهین است.
افترا و هتک حیثیت (نشر اکاذیب): این جرم زمانی رخ می دهد که یک فرد، موضوع کذب و نادرستی را (که قانوناً جرم محسوب می شود) به دیگری نسبت دهد و آن را منتشر کند، یا با انتشار تصاویر، صوت و فیلم های خصوصی یا تحریف شده یک فرد، آبروی او را خدشه دار کند. برای مثال، ساختن یک استوری در اینستاگرام و متهم کردن یک شخص به دزدی (بدون اثبات) یا انتشار اسکرین شات از چت خصوصی افراد، می تواند مصداق بارز هتک حیثیت باشد.
بر اساس ماده ۱۶ قانون جرایم رایانه ای، هرکس به وسیله سامانه های رایانه ای یا مخابراتی، فیلم، صوت یا تصویر دیگران را تغییر دهد یا تحریف کند و آن را منتشر سازد به نحوی که موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از ۹۱ روز تا ۲ سال یا جزای نقدی یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد. همچنین ماده ۱۷ همین قانون، انتشار صوت، تصویر یا فیلم خصوصی یا خانوادگی دیگران را بدون رضایت آن ها، جرم انگاری کرده است.
تهدید در شبکه های اجتماعی
تهدید، ترساندن دیگری از وارد کردن یک ضرر به جان، مال، یا آبروی او یا بستگانش است. این جرم به دلیل ایجاد حس ناامنی شدید در قربانی، یکی از جدی ترین جرایم در فضای مجازی محسوب می شود.
مصادیق تهدید:
- اگر فلان کار را نکنی، عکس های خصوصی ات را پخش می کنم.
- می دانم خونت کجاست، منتظرم باش.
- ماشینت رو آتیش می زنم.
مهم نیست که فرد تهدیدکننده، قصد عملی کردن تهدید خود را داشته باشد یا خیر؛ صرف ایجاد ترس و دلهره در شما برای تحقق جرم کافی است. طبق ماده ۶۶۹ قانون مجازات اسلامی، هرکس دیگری را به هر نحو به قتل، ضررهای نفسی، شرفی یا مالی تهدید کند، به مجازات شلاق یا زندان محکوم خواهد شد. این قانون هیچ تفاوتی بین تهدید حضوری و تهدید در فضای مجازی قائل نشده است.
چطور برای شکایت مدرک جمع کنیم؟
در پرونده های جرایم رایانه ای، مدارک دیجیتال حرف اول و آخر را می زنند. برای اینکه بتوانید ادعای خود را در دادسرا ثابت کنید، باید مدارک خود را به صورت دقیق و اصولی جمع آوری کنید:
- اسکرین شات از تمام صفحات چت، کامنت ها، پست ها یا پروفایل فرد مجرم، اسکرین شات کامل و واضح بگیرید.
- آدرس دقیق صفحه یا پروفایلی که در آن به شما توهین یا تهدید شده را کپی و در جایی ذخیره کنید.
- ضبط فیلم از صفحه، برای محتواهای متحرک مانند استوری ها یا ویدئوها، از صفحه نمایش خود فیلم بگیرید.
- تا زمان تشکیل پرونده و ارائه مدارک به پلیس فتا، به هیچ عنوان چت ها یا پیام ها را پاک نکنید، حتی اگر دیدنشان برایتان آزاردهنده باشد.
آیا برای این شکایت به وکیل نیاز دارم؟ کدام وکیل مناسب است؟
شما می توانید شخصاً این مسیر را طی کنید، اما حضور یک وکیل متخصص می تواند تفاوت چشمگیری در نتیجه پرونده شما ایجاد کند.
وکیل جرایم رایانه ای، وکیلی است که تمرکز و تجربه خود را بر روی پرونده های مرتبط با فضای مجازی گذاشته است. کمک گرفتن از چنین وکیلی چندین مزیت کلیدی دارد:
تنظیم شکواییه، وکیل می داند که چطور باید شکواییه را بنویسد و جرم رخ داده را با مواد قانونی دقیق تطبیق دهد تا پرونده شما از همان ابتدا با قدرت شروع شود که اگر فقط قصد تنظیم شکواییه دارید و خودتان قصد دارید کار شکایت را پیش ببرید، وکلای vakilgostar.com می توانند در این زمینه به شما کمک کنند.
وکیل جرایم رایانه ای به شما می گوید که دقیقاً چه مدارکی معتبر هستند و چطور آن ها را به شکلی ارائه دهید که مورد قبول مقام قضایی قرار گیرد.
وکیل تمام مراحل اداری و قضایی را به جای شما پیگیری می کند و شما را از رفت وآمدهای مکرر به دادسرا و کلانتری بی نیاز می سازد.
حضور یک وکیل در جلسه دادگاه که با اصطلاحات فنی و حقوقی این حوزه آشناست، می تواند به بهترین شکل از حقوق شما دفاع کرده و مسیر پرونده را به نفع شما تغییر دهد.