حجامت در روایات و احادیث اسلامی (فواید، خواص و بهترین زمان)

حجامت، این سنت کهن که ریشه در روایات پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) دارد، نه تنها به عنوان یک درمان جسمانی، بلکه به عنوان نمادی از توازن روحی و جسمی در آموزه‌های اسلامی شناخته می‌شود. این روش که با خروج خون از بدن همراه است، در طول قرن‌ها تحول یافته و امروز با رویکردهای علمی ترکیب شده تا راهی برای حفظ سلامتی در دنیای مدرن ارائه دهد. در این مقاله از چی محتوا، به بررسی احادیث، روایات، نظرات مراجع، فواید، جنبه‌های علمی و مقایسه آن با روش‌های دیگر می‌پردازیم تا میراث ارزشمند اسلامی را با نیازهای امروز هماهنگ کنیم.

معروف ترین احادیث اسلامی در رابطه با حجامت  

• پیامبر اکرم (ص): «اگر در چیزی شفا وجود داشته باشد، پس در تیغ حجّام است یا در شربتی از عسل.» (وسائل الشیعه، ج۱۷، ص۵۴)
• پیامبر اکرم (ص): «جبرئیل چندان مرا به انجام حجامت دعوت کرد که پنداشتم گویی حجامت واجب است.» (بحارالانوار، ج۹۲، ص۱۷۶)
• پیامبر اکرم (ص): «شفای امت من در سه چیز است: آیه‌ای از کتاب خدا، جرعه‌ای از شربت عسل و نیشتر حجامت.» (بحارالانوار، ج۹۲، ص۱۷۶)
• امام علی (ع): «حجامت بدن را سالم و عقل را استوار می‌نماید.» (وسائل الشیعه)
• امام صادق (ع): «از حجامت در حال گرسنگی بپرهیزید.» (وسائل الشیعه)
• امام صادق (ع): «بعد از خوردن طعام، با حجامت خون جمع می‌شود و بیماری دفع می‌گردد.» (وسائل الشیعه)
• امام موسی کاظم (ع): «حجامت پس از غذا باشد که وقت سیری حجامت کردن سبب می‌شود که خون در محل حجامت جمع شود و درد را از بدن بیرون می‌کشد.» (وسائل الشیعه)
• پیامبر اکرم (ص) در حدیث معراج: «وقتی به آسمان هفتم صعود کردم، هیچ ملکی از من گذر نکرد مگر اینکه گفت: ای محمد، امت خود را به حجامت امر کن.» (بحارالانوار)
• امام رضا (ع): «حجامت در روز سه‌شنبه از ماه قمری مستحب است.» (وسائل الشیعه)
• پیامبر اکرم (ص): «حجامت در روز جمعه ساعت خاصی دارد که ممکن است باعث جذام شود، پس از آن پرهیز کنید.» (وسائل الشیعه)
• امام صادق (ع): «حجامت در ماه‌های قمری مانند رجب و شعبان مفید است.» (بحارالانوار)
• پیامبر اکرم (ص): «حجامت برای درمان هر دردی مفید است.» (وسائل الشیعه)
• امام علی (ع): «حجامت بدن را صحیح می‌کند و عقل را محکم می‌نماید.» (وسائل الشیعه)
• پیامبر اکرم (ص): «اگر امتم می‌دانستند که در حجامت چه فوایدی است، هرگز آن را ترک نمی‌کردند.» (بحارالانوار)
• امام صادق (ع): «حجامت در حال سیری خون را تصفیه می‌کند.» (وسائل الشیعه)
• پیامبر اکرم (ص): «بهترین درمان‌ها حجامت است.» (وسائل الشیعه)
• امام کاظم (ع): «حجامت درد را بیرون می‌کشد.» (بحارالانوار)
• پیامبر اکرم (ص): «حجامت در سر، برای جنون مفید است.» (وسائل الشیعه)
• امام صادق (ع): «حجامت در پشت، درد کمر را کاهش می‌دهد.» (بحارالانوار)
• پیامبر اکرم (ص): «حجامت خون را پاک می‌کند.» (وسائل الشیعه)

آشنایی با دیگر روایات در رابطه با حجامت 

روایات فراتر از احادیث مستقیم، شامل سخنان بزرگان، کتاب‌های مذهبی و تفسیرهای علما می‌شود. این روایات حجامت را به عنوان بخشی از طب نبوی توصیف می‌کنند:

• در کتاب‌های فقهی مانند وسائل الشیعه: حجامت به عنوان سنتی پیامبرانه ذکر شده که جبرئیل آن را به پیامبر توصیه کرده.
• سخنان ابن سینا در قانون: حجامت را برای تصفیه خون و درمان صفرا مفید می‌داند.
• روایت از حمیرى به امام صادق (ع): «حجامت برای غلبه صفرا مفید است.»
• در کتاب بحارالانوار: حجامت در شب معراج به عنوان توصیه فرشتگان ذکر شده.
• سخنان حکیم جرجانی: حجامت برای تعادل مزاج ضروری است.
• روایت از موسی بن جعفر (ع): حجامت درد را از بدن بیرون می‌کشد.
• در کتاب‌های طب سنتی اسلامی مانند ذخیره خوارزمشاهی: حجامت برای درمان سردرد و کمردرد توصیه شده.
• سخنان علمای معاصر مانند آیت‌الله مکارم: حجامت مستحب است مگر برای کسانی که ضرر دارد.
• روایت از حضرت علی (ع) در نهج‌البلاغه: اشاره غیرمستقیم به حفظ سلامت بدن با روش‌های طبیعی مانند حجامت.

نظر مراجع در رابطه با حجامت چیست؟

مراجع تقلید شیعه، بر اساس روایات، حجامت را مستحب می‌دانند و احکام فقهی آن را مشخص کرده‌اند. در ادامه لیستی از سخنان ایشان:

• آیت‌الله مکارم شیرازی: «حجامت طبق روایات متواتره مستحب است، مگر برای کسانی که ضرر داشته باشد.»
• آیت‌الله سیستانی: «خارج کردن خون در حال احرام احتیاطاً جایز نیست، اما در غیر احرام مشکلی ندارد.»
• آیت‌الله خامنه‌ای: «حجامت وضو را باطل نمی‌کند و خون آن عفو است.»
• آیت‌الله بهجت: «حجامت برای پیشگیری از بیماری‌ها مفید و مستحب است.»
• آیت‌الله صافی گلپایگانی: «حجامت در ایام خاص مانند جمعه با احتیاط انجام شود.»
• آیت‌الله وحید خراسانی: «حجامت سنت پیامبر است و برای درمان درد مفید.»
• آیت‌الله تبریزی: «خون حجامت نجس نیست و تطهیر اطراف آن کافی است.»
• آیت‌الله فاضل لنکرانی: «حجامت برای زنان و مردان مستحب است.»
• آیت‌الله زنجانی: «حجامت در ماه‌های قمری توصیه می‌شود.»
• آیت‌الله نوری همدانی: «حجامت بخشی از طب اسلامی است و ضرری ندارد.»

فواید حجامت چیست؟

حجامت به عنوان یک روش باستانی، در تحقیقات مدرن مورد بررسی قرار گرفته است. انجمن سرطان آمریکا اشاره می‌کند که شواهد علمی کافی برای اثبات فواید گسترده وجود ندارد، اما مطالعات نشان‌دهنده اثرات مثبت بر گردش خون، کاهش درد و التهاب است. برای مثال، تحقیقات دانشگاهی اخیر اثرات درمانی جدید بر دردهای ارتوپدی را اثبات کرده، اما برخی دانشمندان آن را شبه‌علم می‌دانند. در مجموع، حجامت می‌تواند مکمل درمان‌های علمی باشد، اما نباید جایگزین پزشکی مدرن شود.

فواید حجامت هم از دیدگاه سنتی و هم علمی گسترده است. این روش نه تنها در روایات اسلامی برجسته شده، بلکه در تحقیقات مدرن نیز بررسی شده:

• بهبود گردش خون و کاهش غلظت خون.
• کاهش دردهای عضلانی، کمردرد و سردرد.
• تقویت سیستم ایمنی و دفع سموم.
• کاهش التهاب و ورم.
• بهبود گوارش و کاهش فشار خون.
• تقویت چشم و مغز، و کاهش علائم افسردگی.
• افزایش اکسیژن‌رسانی به بافت‌ها.
• کاهش سفتی عضلات و افزایش دامنه حرکتی.
• بهبود پوست و کاهش علائم پیری.
• پیشگیری از بیماری‌های قلبی و ریوی.

دیگر روش‌های علمی برای تصفیه خون و بهبود سلامتی چه هستند؟

علاوه بر حجامت، روش‌های علمی متعددی برای تصفیه خون و سلامتی وجود دارد. در ادامه چند مورد:

• دیالیز: برای بیماران کلیوی، خون را از سموم پاک می‌کند. (منبع : سایت دکتر فاتحی)
• رژیم غذایی غنی از آنتی‌اکسیدان‌ها: مصرف سبزیجات مانند اسفناج و بلوبری برای دفع سموم. (منبع : ایران کلروفیل)
• نوشیدن آب فراوان: کمک به کلیه‌ها برای فیلتر طبیعی خون. (منبع : دکتر مایکو )
• ورزش منظم: بهبود گردش خون و اکسیژن‌رسانی. (منبع : لیمومی )
• ماساژ درمانی:  این روش به عنوان یکی از روش‌ها، گردش خون را بهبود می‌بخشد، سموم را دفع می‌کند و استرس را کاهش می‌دهد. (منبع :  آموزشگاه ماساژ میس)

دیگر مزایای انجام ماساژ در مرکز معتبر چیست؟

انجام ماساژ در مراکز معتبر، مزایای گسترده‌ای فراتر از بهبود گردش خون دارد که جسم، روان و حتی روابط اجتماعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. البته مهم است که انجام ماساژ در یک مرکز معتبر و حرفه ای انجام شود تا اثرات زیر را به همراه داشته باشد؛ اگر تمایلی به انجام ماساژ در مراکز ندارید نیز ، میتوانید پس از بررسی قیمت ماساژ در منزل و پرداخت هزینه آن، از این خدمات استفاده نمایید.

1.  کاهش استرس و اضطراب؛ ماساژ با تحریک سیستم پاراسمپاتیک، سطح کورتیزول را پایین می‌آورد و هورمون‌های شادی مانند سروتونین و اکسی‌توسین را افزایش می‌دهد؛
2.  بهبود کیفیت خواب؛ ماساژ عضلات را ریلکس کرده و ملاتونین طبیعی را تحریک می‌کند، که برای افرادی با بی‌خوابی مزمن ایده‌آل است.
3. تسکین دردهای مزمن مانند فیبرومیالژیا یا آرتریت؛ تکنیک‌های عمیق بافتی، التهاب را کم کرده و دامنه حرکتی را افزایش می‌دهد.
4. بهبود وضعیت پوست؛ با لایه‌برداری ملایم و تحریک کلاژن، ماساژ صورت چین‌وچروک را کاهش می‌دهد.
5. تعادل هورمونی در زنان، به‌ویژه در دوران یائسگی یا PMS.
6. افزایش تمرکز و عملکرد شناختی؛ ماساژ سر و گردن، اکسیژن‌رسانی به مغز را بهبود می‌بخشد.

مقایسه اثر ماساژ درمانی و حجامت چگونه است؟

اگر شما جزو افرادی هستید که مرتب حجامت و ماساژ انجام میدهند، یک راه دیگر هم پیش رو دارید. شما میتوانید خود یا یکی از اعضای خانواده تان به مراکز آموزش ماساژ و حجامت رفته و پس از پرداخت هزینه آموزش ماساژ (یا حجامت) و شرکت در کلاس های آموزشی، از مراجعه به این مراکز برای انجام این خدمات و صرف هزینه های بیشتر جلوگیری کنید.

انجام حجامت توسط پزشکان پیشنهاد میشود؟

انجام حجامت توسط پزشکان به صورت مشروط پیشنهاد می‌شود و بیشتر به عنوان مکمل درمان‌های مدرن، نه جایگزین، توصیه می‌گردد. سازمان بهداشت جهانی حجامت را در دسته طب سنتی قرار داده و در برخی کشورها مانند چین و کره، پزشکان آن را برای کاهش دردهای عضلانی تجویز می‌کنند.

در ایران، وزارت بهداشت حجامت را در کلینیک‌های مجاز با نظارت پزشک مجاز شمرده، اما پزشکان متخصص مانند ارتوپدها یا طب فیزیکی، آن را برای مواردی مانند کمردرد مزمن، میگرن یا آرتریت روماتوئید پیشنهاد می‌دهند؛ مطالعه‌ای در دانشگاه تهران (۱۴۰۲) نشان داد حجامت خشک علائم فیبرومیالژیا را ۲۵ درصد کاهش می‌دهد. با این حال، پزشکان تأکید دارند که حجامت برای بیماران با اختلالات انعقادی، سرطان فعال، بارداری یا عفونت پوستی ممنوع است. انجمن پزشکی ایران هشدار می‌دهد که حجامت غیربهداشتی می‌تواند به عفونت یا خونریزی منجر شود.

برای انجام حجامت به چه مواردی دقت کنیم؟

برای انجام ایمن حجامت، دقت به جزئیات کلیدی است تا فواید حداکثری و ریسک حداقل شود. نخست، انتخاب مرکز معتبر با مجوز وزارت بهداشت، تجهیزات استریل یک‌بارمصرف و حجام دارای مدرک از انجمن طب سنتی ایران. مشاوره پزشکی پیش از عمل؛ آزمایش خون برای چک انعقاد، فشار خون و عدم بارداری الزامی است.

زمان مناسب؛ بر اساس روایات، سه‌شنبه یا پنج‌شنبه قمری، پس از غذا و در ماه‌های رجب/شعبان؛ اجتناب از جمعه یا روزهای گرم تابستان.  وضعیت بدنی؛ حجامت در حال سیری ملایم، نه گرسنگی شدید یا پرخوری.  نقاط صحیح؛ برای کمردرد پشت، برای سردرد سر؛ حجام حرفه‌ای نقاط طب سوزنی را می‌شناسد. بهداشت؛ پوست تمیز، ضدعفونی با الکل و بادکش‌های جداگانه. هفتم، پس از مراقبت؛ استراحت ۲۴ ساعته، نوشیدن مایعات زیاد، اجتناب از غذاهای سنگین و حمام تا ۱۲ ساعت.

تعداد جلسات؛ حداکثر ۳-۴ بار در سال، نه مکرر. نهم، ترکیب با رژیم؛ مصرف عسل یا شربت‌های گیاهی پس از حجامت برای جبران خون. در نهایت، نظارت پزشک و گزارش هر عارضه‌ای ضروری است تا حجامت به درمان ایمن تبدیل شود.

حجامت در زنان و کودکان چگونه انجام می‌شود؟

حجامت در زنان و کودکان با احتیاط بیشتری انجام می‌شود تا با شرایط جسمانی حساس آن‌ها سازگار باشد و روایات اسلامی نیز بر ایمنی تأکید دارند. برای زنان، حجامت در دوران قاعدگی ممنوع است زیرا خونریزی طبیعی بدن را تشدید می‌کند؛ امام صادق (ع) از حجامت در حال ضعف پرهیز داده‌اند. در بارداری، به‌ویژه سه‌ماهه اول، حجامت کاملاً ممنوع است تا خطر سقط جنین نباشد، اما حجامت خشک (بدون خون‌گیری) برای تسکین کمردرد بارداری با نظر پزشک مجاز است. نقاط حجامت در زنان اغلب پشت، شانه‌ها یا ساق پا انتخاب می‌شود تا از نواحی حساس دور باشد.

برای کودکان، حجامت از سن ۷ سالگی با بادکش ملایم و خون‌گیری حداقل (حداکثر ۵۰ میلی‌لیتر) توصیه می‌شود؛ اما باید در حال سیری و با ابزار کوچک انجام شود. والدین باید کودک را آرام نگه دارند و از ماساژ پیش از حجامت برای ریلکس کردن استفاده کنند. البته ماساژ های به خصوصی در این زمینه وجود دارد که میتوانید با مراجعه به آموزشگاه ماساژ ، ماساژ مخصوص کودکان را یاد بگیرید.

برگشت به صفحه اصلی سایت محتوا مارکتینگ